De invloed van de Rijksbegroting op gemeentelijke begrotingen

Gemeenten hebben financieel gezien grote moeite volwaardig sociaal beleid overeind te houden. Spoedig komen ook in Kerkrade de Algemene Beschouwingen weer aan bod. Het is het moment in het jaar om vooruit te kijken naar een nieuw jaar waarin duidelijk wordt wat de gemeente op financieel gebied te wachten staat.

Elke gemeente kan maar op een beperkte manier controle uitoefenen over haar inkomsten: de gemeentelijke belastingen. Hierbij mag de gemeente in principe niet aan inkomenspolitiek doen en belastingtarieven- of percentages opbouwen zodat degene die een lager inkomen heeft, ook een lager tarief of een lager percentage betaalt. Dit in tegenstelling tot het Rijk, dat dit bijvoorbeeld doet met de inkomstenbelasting: wie weinig inkomen heeft, betaalt een lager percentage dan wie meer te besteden heeft.

Het gemeentefonds
Verreweg de belangrijkste bron van inkomsten betreft het Gemeentefonds. Hierin wordt landelijk 30 miljard verdeeld over de gemeentes via een trap op-trap af systematiek. Kortweg betekent dit dat als de Rijksoverheid minder uitgeeft, de uitkering uit het gemeentefonds ook zal dalen.

Voor Kerkrade komt de uitkering uit het Gemeentefonds afgerond neer op een bedrag van honderd miljoen Euro. Ter vergelijking: de ozb is een van de weinige andere substantiële andere inkomstenbronnen en bracht in totaal tien miljoen euro op. Op Prinsjesdag is vervolgens aangekondigd dat voor de komende jaren een lichte stijging wordt verwacht (zie hier dat bericht en meer uitleg over het gemeentefonds.

Sturing op inkomsten
Het moge duidelijk zijn, op gemeentelijk niveau kunnen voor de verhoging van inkomsten aan slechts enkele knoppen worden gedraaid. Extra complicatie: veel belastingen, zoals de riool- en afvalstoffenheffing, mogen enkel worden gebruikt voor het doel dat ze dienen. De ozb valt echter als een van de weinige gemeentelijke belastingen wél in de algemene middelen en kan dus “vrij” worden besteed.

Gevolgen van de keuzes van het kabinet
Dan de kern van het verhaal. Het kabinet heeft tijdens Prinsjesdag wederom een begrotingsoverschot gepresenteerd, al is die lager dan in de voorgaande jaren (zie ook dit artikel). Dit houdt in dat er minder geld wordt uitgegeven dan er binnenkomt (en in 2020 worden de lasten verlaagd, waardoor er minder binnenkomt maar nog steeds een overschot blijft bestaan). Op zich een prima prestatie als er niet sprake was van een tekort aan agenten, leraren en zorgpersoneel, om maar iets te noemen, waar overduidelijk wél nog geld voor is maar ervoor gekozen wordt dit niet uit te geven.

Dit even terzijde, het punt is dat gemeenten moeite hebben volwaardig sociaal beleid te voeren en tegelijkertijd het hoofd boven water te houden, momenteel met name vanwege de gigantische kosten die de jeugdzorg parten spelen. In Kerkrade is pakweg 70% van de totale begroting bestemd voor dat sociaal domein. U kunt zich voorstellen dat oplossingen zoeken binnen de eigen begroting zonder te gaan bezuinigen op het sociaal domein bij menige gemeente een uitdaging is. Toch moeten veel gemeenten, voornamelijk door de systematiek van het Gemeentefonds én de keuzes van het kabinet, deze uitdaging aangaan.

Wilt u weten hoe dit in Kerkrade vorm gaat krijgen, volg dan de komende maand mijn website en social media-kanalen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.